Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


Уакыялар, хадийселер, жагдайлар...
«Дүньядағы барлық бахытсызлықлардың бас себепшиси – информация жетиспеўшилиги болып есапланады» – деп жазған еди Клод Шеннон. Мәселен, «Дүньяда неше тил бар екенин билесиз бе?» ямаса «Қарақалпақ тилинде неше сөз бар екенлигин билесиз бе?» – деген сораўға, көпшилик «яқ» деп, ямаса натуўры жуўап бериўи мүмкин. Себеби, бул ҳаққында информация жетиспеўшилиги машқаласы бар.
Усы жерде тағы бир орынлы сораў туўылады. «Бүгингидей глобалласыў дәўиринде, заманагөй информациялық техникалар раўажланған, интернет тармағы жетилискен, ғалаба ғабар куралларының саны күн сайын артып атырған бир дәўирде информация жетиспеўшилигин машқала етиўимиз орынлымекен? Бул сораўға ҳәр ким түрлише жуўап қайтарыўы мүмкин. Белгили алым Хуршид Дўстмуҳаммедов бул ҳаққындағы өзиниң пикирин былайынша баянлайды:
«Инфомацияның не екенин ҳәмме бес қолдай билетуғынға уқсайды, бирақ әпиўайы бул түсиник соншелли өзгерислерге ушырап баратыр, инсаният енди оның не екенин, қандай қүдиретке ийе екенин аңлай алмай, албырып қалмақта. Адамлар «Информация» деп аталған сыйқырды тусинип алыўы, оның талабына мүнәсип өмир сүриўи, оның толқынына төзим етиўи ушын өзин оттан алып суўға салмақта. Бирақ бәри-бир қурамалы машқалалар азайыў орнына, кем-кемнен артып бармақта.»
Және сораў пайда болады. Информация – машқаланың шешими ме ямаса машқала пайда етиўши ме? Не ушын информациялар көбейсе де, жетиспеседе машқала пайда бола береди? Бул қурамалы сораўға жуўап бериў ушын ең дәслеп әпиўайы сораўдың жуўабын таўып алайық. Демек, информацияның өзи не? Оған турлише пикирлер, тәрийиплер, анықламалар берилген: «…инсанның жүрис-турысы, ҳәрекети, көз-қараслары, келбети, гәп-сөзи, ҳәттеки бирде-бир сөз айтпастан тыныш турыўы да – информация! Ойы, кеширмелери, сезимлери, қәлбиниң туп-түбиндеги туйғылары, ҳәттеки түслери де – информация! Жаўын, қар, ыссылық, суўықлық, шақмақ ҳәм т.б. тәбияттың түрли жағдайлардағы «кеўил кеширмелери де» - информация!». Ал, рус алымы Н.Моисеевтиң пикиринше: «инсанда ең дәслепки нерв клеткалары пайда болған минутларда информация алмасыўы басланады…». Айрым психологлардың пикиринше: «адам тири болса, информация бар, информация жоқ екен, өмир де, инсан да жоқ есабы».
XX әсирдиң 40-жылларының ақырларында жәриялаған бир қатар мақалалары менен ҳәзирги информация теориясының тырнағын қалаған инглис алымы Клод Шеннон ҳәр қандай мағлыўматты информация деп есапламайды, ал түсиниксизлиликти азайтыўшы мағлыўматты ғана информация деп есаплайды. Ал, информация ҳәм коммуникация илиминде үлкен ашылыўларды жаратқан Маршалл Маклюэн информацияға «инсанның кеңейиўи» деп тәрийип береди. Әлбетте, бунда инсанның пикир шеңбериниң, интеллектуал кеңейиўи нәзерде тутылады.
Усы көз-қарас ҳәм пикирлерден келип шығатуғын болсақ тиккелей информация менен ислесиўши, информациясыз ҳәрекетин, жумысын, ўазыйпасын орынлаўы мүмкин болмаған журналистика бул мәселеде жүдә итибарлы ҳәм дыққатлы болыўы керек. Себеби, информация журналистиканың тийкарын, негизин қурайды.
Информация тарқатыўдағы Батыс журналистикасының принципине нәзер қаратайық. Раўажланған мәмлекетлерде баспасөзде жәрияланған кең халық массасы бийхабар болған ўақыя¬, ҳәдийсе ҳәм информациялар ғана жаңалық сыпатында өз қунына ийе. Жаңалығы болмаған информация итибарға алынбайды. Және де усы тарқалып атырған информацияларға халықтың еркин, ғәрезсиз көз-қараслары пайда болыўы ушын, оларға, дерлик шолыў жасалмайды. Болып өткен ҳәдийсе ҳәм ўақыяларға өзлериниң жеке пикирлерин ямаса көз-қарасларын қоспайды, қатнасын билдирмейди. Себеби, хабаршының да, журналисттиң де, баспасөз ҳәм рәсмий мекемелер ямаса ҳүкимет басшыларының да көз-қарсалары, пикирлери, мақсетлери, халықтың, яғный газета оқыўшысының пикирлерин шалғытыўына ҳақлы емес. Демократияның ең әҳмийтли шәртлериниң бири сыпатында қабыл етилген бул дәстүр Батыс журналистикасында беккем тамырласқан .
Демек, бизиң қәншелли көп информацияға ийе болыўымыз бизиң машқаламызды шеше алмайды, ал, информациядан орынлы ҳәм дурыс пайдаланыўымыз ғана бизге бахыт келтириўи мүмкин.
Оразымбетова З.Қ.
Қарақалпақ мәмлекетлик университети
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: