Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


Бүгинги газета рекламаларының тили ҳәм оған қойылытуғын талаплар

Бүгинги газета рекламаларының тили ҳәм оған қойылытуғын талаплар
ОРАЗЫМБЕТОВА З.Қ.

Бүгинги күнде реклама кимгедур коммуникация процеси, және биреўге сатыўды шөлкемлестириўши процесс, басқасына жәмийетшилик пенен байланысты тәмийинлеўши экономикалық ҳәм социаллық процесс, ал, және биреўге информация процеси болып хызмет етпекте. Реклама жәмийет ушын қандай функция атқарса да, оның тили ҳәм стили ушын бирдей талаплар қойылады.
Реклама текстинде әдебий тилге тән болған көплеген образлы, сүўретлеў ҳәм көркемлеў қураллары жедел қолланылады. Олар тек ғана реклама етилип атырған товардың жетискенликлерин көрсетип ғана қоймастан, соның менен бирге, оқыўшының санасына сол товарды «образлы» сиңдириў ушын да хызмет етеди. Бунда ол қәлеген көркем суўретлеў қуралларынан пайдаланыўы мүмкин. Мәселен, теңеўлерден:-«Бизиң жипек материалымыз-ҳаўадай жеңил»; метонимиядан:-«Пүткил жәҳән-Сизиң шаңарағыңызда» ямаса «Пүткил жәҳән Сизиң алақаныңызда»; гиперболадан:-«Бул мүмкиншиликлер теңизи ҳәм фантазиялар океаныдур»; метафорадан-«Аспандағы жулдызлардан да көп»; перифразадан-«Ким тежеўди билсе, сол бизиң автомобилимизди сатып алады»; эпитеттен:-«Айрықша өндиристеги зор сапа, оған қосымша (+) фирмалық дукәнындағы әжайып хызмет» ҳәм т.б. Буннан тысқары реклама текстинде жаңа мәни пайда етиўши фразеологиялық сөз дизбеклеринен, гейде жумбақлардан, жаңылтпашлардан, нақыл-мақаллардан, ушырма сөзлерден, қосық қатарларынан да орынлы пайдаланыў мүмкин1. Булардан орынлы ҳәм дурыс пайдаланыў ушын рекламалық текст дүзиўши ямаса газета редакторы тиллик бирликлерден ҳәм тиллик усыллардан пайдаланыў қәделери менен тәртиплерин жетик билиўи, булар бойынша саўатқа, билимге ҳәм түсиникке ийе болыўы керек. Себеби, бул газета ушын да, реклама етилип атырған өним ушын да үлкен әҳмийетке ийе.
Реклама тили анық ҳәм «жарқ» етиўши болыўы керек. Реклама текстиниң авторлары тилдиң лексикалық байлықларынан, тиллик бирликлердиң тәсиршең мүмкиншиликлеринен, сөзлик қатламнан ҳәм тилдиң синтаксислик қурылысынан кең түрде пайдаланады.
Реклама тили-публицистика жанрлары тилиниң бир түри сыпатында, газеталарда, радиода ҳәм телевидениеде де өз көринисине ийе. Ол, бириншиден, әдебий тилдиң барлық форма ҳәм усылларынан пайдаланыўы мүмкин, сондай-ақ, белгили дәрежеде китабый тилдиң дәстүрлерин де даўам еттиреди, екиншиден, сөйлеў тилине тән болған қәсийетлерди өзине сиңирип барады. Сөйлеў тилинен өнимли пайдаланыў, халық тилиниң байлығына сүйениў газета текстлери тилиниң өрисин бир қанша кеңейтеди ҳәм улыўмаластырып, раўажланыўына жәрдем береди.
Барлық газеталарда сәўлелениўши публицистикалық жанрлар өз стилине ийе1. Демек, соның ишинде реклама да. Реклама тили өзиниң қысқалығы, анықлығы, әпиўайылығы, түсиниклилиги ҳәм бир бағдарға қаратылғанлығы менен айрықшаланып турады.
Реклама тили - әдебий тилдиң бир көриниси сыпатында көзге түсиў менен бирге, тийкарғы өзиншелик белгилерине де ийе. Бириншиден, ол тилдиң оператив бирлиги сыпатында хызмет етсе, яғный, белгили бир товар, өним, хызмет түрлери ҳаққында информация берсе, екиншиден, оның әҳмийетин белгилеп береди. Демек, ол еки тийкарғы мәселени өз ишине қамтып, бир ўақыттың өзинде еки түрли ўазыйпаны атқарады. Және де реклама барлық ўақытта да турақлы қолланыўшы сөзлерине, сөз дизбеклерине ҳәм белгили бир қәлипке түскен бирликлерине (мысалы: Биз бенен бирге болың. Ҳәмийше байланыста болың. Буның бәри тек Сиз ушын! ҳәм т.б.) ийе болыўы менен де өзгешеленеди. Бирақ та, ҳәрдайым бирдей сөзден тәкирарлап пайдалана бериў оқыўшыны зериктиреди, өз гезегинде рекламаға болған қызығыўшылықты, талапты пәсейтиўи мүмкин.
Реклама тили дәлилли, логикалық жақтан дурыс дүзилген ҳәм тапқырлық талапларына жуўап бериўи керек. Рекламада товар ҳаққындағы, хызмет түрлери ҳаққындағы информациялар конкрет болыўы шәрт. Бул арқалы оқыўшы сол нәрсени анық көз алдына келтире алыўы керек, мәселен, оның сыпатлы белгисин, түрин, дәмин, ийисин, формасын ҳәм т.б.
Рекламада сөзлерди таўып қоллананыўда көбирек шынлыққа жақын фейиллерден пайдаланыў мақсетке муўапық. Реклама текстиниң грамматикалық тәреплерине анализ жасағанда көбирек оның, семантикалық айрықшалықларына дыққат қаратыў талап етиледи. Морфологиялық көз-қарастан алып қарағанда реклама тилинде басқа сөз шақапларына қарағанда атлықлардың қолланыў өзгешеликлери өз алдына. Бундай қубылыс реклама тилиниң синтаксислик қурылысына да тән. Реклама текстинде қағыйда бойынша әпиўайы сөзлерден қуралған, газетаға тән турақлы гәплерден жийи пайдаланыў зәрүр. Буйыртпашыларға, пайдаланыўшыларға ең әҳмийетли элементлерди тәсирли етип жеткериў керек, реклама текстинде қолланылатуғын гәплерде ҳәр қыйлы пикирлерди билдиретуғын тиллик қураллар қолланылады, мәселен, синтаксислик фигуралар, гәптиң тоны (пәти), синтаксислик дүзилис (гәп дүзилиси), пикирди күшли етип жеткериў ушын қолланылатуғын қураллар ҳәм т.б.
Реклама текстинде арнаўлы терминлерден пайданаланыў мәсләҳәт етилмейди. Реклама тексти иләжы болғанынша оригинал, тәкирарланбаған, орынлы ҳәм ақыллылық пенен дүзилген болыўды талап етеди. Текстте сораў мәнисиндеги гәплер ҳәм қаратпалар болыўы мүмкин. Олар оқыўшыда тәсиршеңлик кейпиятын пайда етиўге мүмкиншилик береди. Мәселен, «Қалай етип инглиз тилин үйде үйрениў мүмкин?», «Өмирден ләззетлениўди қәлейсиз бе?», «Қалай етип бирден байып кетиў мүмкин?», «Бирден азыў мүмкин бе?» ҳәм т.б.
Және де реклама арқалы күтилген нәтийжеге ерисиў ушын туўрыдан-туўры сәўбет ямаса туўрыдан-туўры байланыс орнатылыўы керек. Бул усыл әсиресе, шет ел баспасөзинде кең раўажланған. Мәселен, «Егер азыўды қәлесеңиз, өзиңиз ушын эффектли усылды - СУПЕР методын таңлаң!; «Ҳеш қашан буншама жеңил азбағансыз!» ҳәм т.б. Рекламаларды бундай дәрежеде оқыўшыға жеткериў, еле қарақалпақ баспасөзинде айтарлықтай дәрежеде раўажланбай атыр.
Реклама тексти әдебий жақтан дурыс ҳәм саўатлы дүзилген болыўы керек. Айырым жол қойылған стилистикалық қәтелер ҳәм гәп қураўдағы наанықлықлар, лексикалық баянлаўдағы кемшиликлер ҳәм бир қыйлылық, гәпти дурыс қурамаў, сөзлердиң тәртипсиз қатарлары ҳәм т.б. жағдайлар реклама ушын нәтийже алып келмейди, керисинше өнимниң сапасына унамсыз тәсир көрсетиўи мүмкин. Соның менен бирге оны жәриялап атырған газетаға да исенимсизлик пайда етеди. Сонлықтан да, ҳәр бир газета өзи жәриялап атырған рекламалық материалларға еки есе жуўапкершилик пенен қатнас жасаўы керек. Демек, бул реклама таярлаўшылар менен газета редакциясына да үлкен жуўапкершилик жүклейди. Соның менен бирге, ҳәр қандай реклама илимий базасы күшли, образлы ҳәм нызамлы түрде таярланса, әлбетте, информация базарында өз орнына ийе болады.

Пайдаланылған әдебиятлар:
1. Розенталь Д.Э. Язык и стиль средств массовой информации и пропаганды. МГУ, 1980.
2. Розенталь Д. Язык рекламных текстов. 1983.
3. Ражков И, Международное рекламное дело. М. 1994 й.
4. Рогова К.А. Синтаксические особенности публицистической речи. Л., 1975.
5. Саъдуллаев Д.С. Язык и стиль средств массовой информации// Учеб. пособие. Ташкент, 2002.
6. Солганик Г.Я. Стилистика публицистических жанров МГУ, 1970.
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: