Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


АШЫҚ АСПАН АСТЫНДАҒЫ ИЙГИЛИКЛИ ХЫЗМЕТ
Сондай кәсип ийелери бар, олар ушын мийнет етип атырған дәргайы өмириниң мазмунын қурайды. Пидайылығы ҳәм искерлиги менен халыққа хызмет етиўден шаршамайды. Биз сөз етпекши болған алым ҳәм устаз Бахтияр Абдикамалов та мине усындай зәбердес инсанлардың бири.

Ол 1951-жылы Шымбай қаласында муғаллимлер шаңарағында дүньяға келди. Баслаған исти ақырына жеткизиў, ўәдесинде турыў, айтылған орынға ўактында жетип барыў, досқа садықлық, кишкенеге қайырқомлық сыяқлы толып атырған пазыйлетти шаңарақта ата-анасынан үйренди. Шаңарақта алған илим ҳәм тәрбиясы оның келешек өмири даўамында азық болды.

Билимге қуштарлық ҳәм пидайылық пазыйлети болса жаслықта, анығырағы студентлик дәўирде қәлиплесиўи сыр емес. Ол 1967-1971 жыллары Нөкис мамлекетлик педагогикалық институтының физика-математика факультетинде тәлим алды. Усы дәргайда илимге болған дәслепки соқпағын салды. Москва қаласындағы Россия Илимлер Академиясының Қатты денелер физикасы институтынын аспирантурасын 1978-жылы питкерди ҳәм «Кристаллардағы фазалық өтиўлерди ҳәм доменлик системалардың трасформацияларын рентгенографиялық изертеў» деген темада кандидатлық диссертация жумысын табыслы жақлады.

Буннан кейинги оның өмири ҳәм илимий – педагогикалық хызметлери Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университети менен байланыслы. 1978-жылдың ақырында университеттиң рентген нурлары ҳәм металлар физикасы кафедрасында ассистент болыў менен мийнет жолын баслады. 1981-жылы кафедра баслығы, 1988-жылы физика факультети деканы болып сайланды. Ол 1989-жылы университеттиң оқыў ислери бойынша проректоры болып тастыйықланды.

Б.Абдикамалов Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кенесиниң комитет баслығы (1996-1999), Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесиниң орта арнаўлы, касиплик билимлендириў басқармасы баслығы (2005-2008 жыллар) лаўазымларын иследи. 2002-жылға шекем оқыў ислери бойынша проректор, информацялық технологиялар бойынша проректор, буннан кейинги жыллары физика факультетиниң деканы, физика-техника факультетиниң деканы, техника факультетиниң деканы лаўазымларында иследи ҳәм өзине билдирилген исенимди ақлай алды. 2008-2011жыллары Қарақалпақ мәмлекетлк университетиң улыўма физика кафедрасын басқарды. Ҳәзирги ўақытта университет нуранийлар Кеңесиниң баслығы. Ол қайсы лаўазымда ислемесин, кәсибине садық қәниге, талапшаң педагог сыпатында көзге түсти. Оның жеке басламасы менен ҳәм оның тиккелей қатнасыўында электрон микроскопиясы, рентген дифрактометриясы, рентгенструктуралық анализ лобораториялары шөлкемлестирилди. Бул лабораторияларда ҳәр кыйлы кристаллық материаллардағы структуралық айланыслар процесслери үйренилди.

«Математика – барлық илимлердиң патшасы. Оның сүйиклиси – шынлық, жасаныўы – әпиўайылық ҳәм анықлық» деп жазған еди Ян Синдецкий. Пүткил өмири даўамында усы пикирди жасларға тәкрар ҳәм тәркар айтыўдан жалықпаған устаздың басып өткен өмир жолы бүгинги жасларымыз ушын үлги боларлық тәреплери баршылық. Өзиндеги бар илим ҳәм билимди өсип киятырған жас әўладты тәрбиялаўдай ийгиликли иске бағышлаған устаздың ҳәр бир күни жаңа ислерге толы.

Дарақ бир жерде турып көгереди, өркенлейди, мийўе береди. Инсанда сондай. Оның туўылған жери, сүйикли кәсиби болса жаратылысларға үлес қосады ҳәм өзинен жақсы ислерди, жақсы перзентлер ҳәм шәкиртлерди қалдырады.

– Халқымызда «Ҳәр ким Ўатанына жалғыз» деген гәп бар. Тегин гәп емес, оның жанлылығы сонда, туўылған жер пүтин бир өмирге ядыңнан шықпастай мәкан болар екен, – дейди профессор. Оның узақ гүрриңи астында үлкен бир тарийх бар екенлигин сезиў қыйын емес. – Дәслеп кишкене ғана лабораториямыз бар еди. Кейин ала кәнигеликлер көбейип кафедралар ашылды, оларда илим кандидатлары өсип жетилисти. Ең қуўанышлысы әтирапымызда илим пидайылары жәмленген. Олар арасында ҳаял-қызлардың да өсип жетилискени мақтанышлы жағдай. Бүгинги жаслар интеллектуал билим ийелери. Олардың талап ҳәм талғамы кең, сонлықтан да заманагөй тәлим системасында информациялық технологиялардың орны ҳәм әҳмийети бир қанша үлкен. Дәўирдиң өзи бизди техника әсириниң жаналықларын турмысқа ендириўди талап етпекте. Демек, заманагөй педагог тек пидайы кәсип ийеси ғана емес, ал жақсы дөретиўши де болыўы керек. Ўатан маған не берди деп емес, мен Ўатанға не бердим деп жасасақ ғана ислеримизде раўаж, кеўлимизде көтериңкилик болады.

Шынында да, устаз гәплеринде терең мәни бар. «Ең мақул пазыйлет-Ўатанға ҳәм адамзатқа көрсетилген хызметдур» деп жазған еди француз шайыры Ж.Дедил. Бул пикирди профессор Бахтияр аға Абдикамалов мысалында да айтыў мүмкин.

Ғәрезсизлик жыллары Б.Абдикамалов дыққатын тийкарынан жаңа информациялық ҳәм компьютер технологияларға, Энштейнниң салыстырмалық теориясы менен квант физикасына тийкарланған астрофизикаға және космологияға қаратты. Ол бириншилерден болып қарақалпақ тилиниң миллий шрифтларын компьютерлерге енгизди.

Соның менен бир қатарда ол Бердақтың, И.Юсуповтың қарақалпақ ҳәм орыс тиллериндеги, Т.Қайыпбергеновтың орыс тилиндеги шығармаларының, қарақалпақ және өзбек тиллерине байланыслы болған сөзликлердиң, көп сандағы оқыў әдебиятларының, «Алпамыс», «Қырық қыз» дәстанларының электрон версияларын дөретти ҳәм интернет тармағына орналастырды. Өзи дүзген қарақалпақ тилине ийкемлестирилген арнаўлы математикалық программа жәрдеминде И.Юсупов шығармаларының сөзлигин ислеп шықты.

Профессор Б.Абдикамаловтың дөретиўшилик искерлиги буның менен шекленбеген. Ол илимдеги А. Энштейн, А.Фридман, С.Хокинг сыяқлы ең ири илим гигантларының тийкарғы шығармаларын қарақалпақ тилине аўдарды. Ол өтмишимиздиң ең ири ўәкиллери болған Әл Беруний ҳәм Мырза Улығбек, олардың илимий мийраслары ҳаққында көпшиликке мәлим мийнетлердиң авторы. Илимпаз баслаған қарақалпақ әдебияты шығармаларының электронлық версиясын ҳәм сәйкес электронлық мағлыўматлар базасын жаратыў, оларды халықаралық интернет тармағына қосыў ислери халықтың мәдений ҳәм руўхый турмысында әҳмийети үлкен ҳәм келешек әўлад ушын хызмет етиўшилиги менен айрықшаланады. Илимпаз жаратқан интернеттеги www. abdikamalov.norod.ru. cайты халқымыздың мәдениятын ҳәм әдебиятын дүньяға танытыўда хызмет етиўши әҳмийетли бағдар. Тек ҳақыйқый ел перзенти ғана усылай илимий потенциалды миллий халықлық байлыққа айландыра алады.

Б.Абдикамалов тәрепинен 70 тен аслам илимий ҳәм илимий-методикалық мийнетлер, сабақлықлар баспадан шығарылды. Соннан 6 сабақлық, 1 патент, 37 илимий-методикалық қоланбалар, 40 тан аслам илимий мақалалары республика ҳәм халықаралық журналларда жарық көрди.

Профессор Б.Абдикамаловтың жеке пазыйлетлери бир талай – хызмет бабындағы ўазыйпаларын орынлаўда принципиаллық, тапсырылған ислерди орынлаўда теперишлик көрсетиў ҳәм дөретиўшилик қатнас жасаў, жаңа бағдардағы баслама көтериў, әтирапына жарқын келешекке ийе, талантлы жасларды тартыў, баслаған исти ақырына шекем жеткизиўдей искерлиги менен бәршеге үлгили. Университет мийнет жәмәәти алдындағы жоқары абыройы оның өз хызметин атқарыўдағы жоқары саналылығы ҳәм мәдениятлылығы менен байланыслы.

Оның илимий ҳәм педагогикалық мийнетлери ылайықлы бахаланып, 1995-жылы Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң Ҳүрмет жарлығы, 2001-жылы Қарақалпақстан Республиксына мийнети сиңген Илим ғайраткери, 2002-жылы «Меҳнат шуҳрати» орденин алыўға миясар болды. 2011-жылы Өзбекистан Республикасы Ғәрезсизлигин 20 жыллығы көкирек нышаны менен сыйлықланды. Оның шөлкемлестириўшилик искерлиги ушын 1991-1995 жыллары халық депутатлары Нөкис қалалық Кеңесине, 1996-1999 жыллары Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесине депутат болыўдай исеним билдирилди.

Жыллар, дәўирлер өзгерип, әўладлар алмасып атыр, тек ғана бир нәрседе өзгерис жоқ. Абдикамаловлар шаңарағында физика сабақлары даўам етпекте, оның 6 перзенти арасында ата жолын таңлағанлар да бар. Үлкен баласы Ерназар Абдикамалов астрофизика бойынша философия докторы. Ол 2009-жылы докторлық диссертациясын Италияда жақлады, профессор. Екинши перзенти – Асқар Мырза Улығбек атындағы Өзбекистан Миллий Университетинде магистратурасын питкерди, Өзбекистан Президенти стипендиянты болды. Қызы Азиза болса, химия-технология факультетинде оытыўшы блып ислеп атыр. Илимпаз ҳәм әке ушын буннан артық бахыт болмаса керек. Мийнеткеш, искер хызметкер, ҳақгөй, әдил басшы ҳәм меҳрибан ата профессор Б.Абдикамаловтай устазлар бар екен, республикамызда илимли кадрларды таярлаўда жаңадан-жаңа шыңланыўлар болыўына исенип қаламыз.

Зияда ҚОЖЫҚБАЕВА,филология илимлериниң кандидаты, доцент
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: