Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


МӘМЛЕКЕТЛИК ҲӘКИМИЯТ ҲӘМ БАСҚАРЫЎ ОРГАНЛАРЫ ХЫЗМЕТИНИҢ АШЫҚЛЫҒЫН ТӘМИЙИНЛЕЎде ҒХҚның РОЛИН КҮШЕЙИЎ МӘСЕЛЕЛЕРИ
Ғалаба хабар қураллары еркин сөз, сап пикир ҳәм азат инсан тәғдири менен байланыслы социаллық-сиясий, экономикалық, руўхый-ағартыўшылық процесслерге тәсир көрсетиўши идеялық қурал болып есапланады. Атап өтиўимиз керек, мәмлекетте күшли пукаралық жәмийетти қурыўды ғалаба хабар қуралларысыз көз алдымызға келтириўимиз қыйын. Себеби, ғалаба хабар қураллары халықтың исенимли минбери ҳәм олардың ҳақыйқый жаршысы саналады. Өткен жыллар ишинде Өзбекистан Республикасында мəлимлеме тараўын тәртипке салыўға қаратылған нызамшылық базасы жаратылып, мəлимлеме алмасыўдың заман талабы ҳам стандартларына тийкар мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыўы органлары жумысларын тәртипке салыўшы нормалар ислеп шығылып, нызамшылық тийкарында орнатылды.
Президентимиз Ислам Каримовтың Өзбекистан Республикасы Олий Мажлиси Нызамшылық палатасы ҳәм Сенатының 2010-жыл 12-ноябрьде болып өткен қоспа мәжилисинде «Елимизде демократиялық реформаларды буннан былай да тереңлестириў ҳәм пуқаралық жәмийетин раўажландырыў концепциясы» атамасындағы баянатында мәлимлеме саласын реформалаў, мәлимлеме ҳәм сөз еркинлигин тәмийинлеў бағдарындағы тийкарғы ўазыйпалар белгилеп берилди. Усы тийкарда ғалаба хабар қуралларының жәмийетти демократияластырыўдағы ролин еледе жетилистириў мақсетинде ғалаба хабар кураллары тараўы, журналистлердиң хызмет етиўин еледе еркинлестириў ушын усы тараўға байланыслы бир қатар нызамларға өзгерислер менен қосымшалар киргизилди. Атап өтетуғын болсақ, Президентимиз Концепцияда төмендеги пикирлерди алдыға сүрди: «Мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыўы органлары хызметиниң ашық айдынлығы хаққында»ғы Нызамның қабыл етилиўи, пуқаралардың мәлимлеме бағдарында конституцялық ҳуқуқларын еледе кеңрек әмелге асырыў имканиятлырын жаратып бериў менен бирге, мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыỷы органларының қабыл етип атырған қарарларының сапасын асырыў барысында жуўапкершилигин ҳәр тәреплеме еледе күшейттиреди».
Бул нызамның қабыл етилиўи атқарыў ҳәкимияты оганларының жумысларын, елимизде әмелге асырылып атырған реформалардың, мәмлекетимиздиң ишки ҳәм сыртқы сиясатының ашықлығы ҳәм ашық айдынлығын тәмийинлеў менен бирге ҒХҚларының имканиятларын да кеңейтеди.
Мәмлекетлик органлардың хызметлериниң ашық айдынлығы нәтийжелигин белгилеўде, олардың ҒХҚларында сәўлелениўи бойынша мониторинг жүргизиў айрықша әҳмийетке ийе болып келмекте. Мине, усыларды, есапқа алып, сондай-ақ, мәмлекетлик органлардың хызметлери ҳаққында жәмийетшиликти хабардар етиў механизмлериниң нәтийжеликлерин асырыў мақсетинде 2014-жылдан баслап Пуқаралық жәмийети қәлиплесиўин мониторинг етиўши бийғәрез институты Қарақалпақстан Республикасы аймақлық бөлими тәрепинен мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыўы органлары хызметлериниң ашық айдынлығын тәмийинлеў барысында мониторинг етиў системасы ислеп шығылып, жолға қойылды.
2016-жылдың 1-январь жағдайына бола Қарақалпақстанда 59 ҒХҚы дизимге алынған болып, олардан 50 баспа ғалаба хабар қураллары (40 газета, 9 журнал, 1 хабарнама), 6 электрон ғалаба хабар қураллары (4 телеканал, 2 радиоканал) 1 хабар агентлиги ҳәм 1 веб-сайт бар екенлигин атап өтиўимиз керек. 2015-жылы ҒХҚның мониторинг жуўмақлары бойынша, орынларда мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыў органлары, сондай-ақ, министрликлер, ведомстволар өз искерлиги ҳаққында кең жәмийетшиликти хабарландырып барды. Сондай-ақ, институт тәрепинен алып барылған мониторинг нәтийжелери сонны көрсетеди, Қарақалпақстан Республикасы ҒХҚы бетлеринде аналитикалық ҳәм критикалық материаллардың саны 2014-жылы 27ни қураған болса, 2015-жылы 44 мақалаға өскенин көриўимиз мүмкин. Мониторинг бақлаў нәтийжеси 2015-жылы сын мақалалар санының 2014-жылға салыстырғанда 15 материалға артқанын көрсетеди. Және де өткерилген бақлаўлардағы мағлыўматларға қарағанда, 2015-жылы 26 сын материал жәрияланған болса, соннан тек ғана 8 сын материал тийисли мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў органлары тәрепинен итибарға алынып, сол мақалалар авторларына тийисли жуўаплар қайтарылған, ал, 18 мақала жуўапсыз қалдырылған. Соны да айтып өтиўимиз керек, мониторинг жуўмақлары бойынша пуқаралардың хатлары тийкарында таярланған сын мақалалар саны 2015-жылы 2014-жылға салыстырғанда (2,75% ке) өсим бар екенин атап өтсек болады. Демек, пуқаралар өз машқалаларын шешиўде ҒХҚ бетлерине мүрәжәт еткенлигин көремиз. ҒХҚы арасында бул бағдарда нәтийжеге ерисип атырған газеталардан «Еркин Қарақалпақстан» ҳәм «Вести Каракалпакстана» газеталарын атап өтсек болады.
Соны да айрықша атап өтиўимиз керек, 2015-жылы «Еркин Қарақалпақстан» газетасында жәрияланған сын материалар тематикасы бойынша төмендеги тараўлардағы машқалаларды қамтылған. Жол-транспорты тараўы – 2 (7,6%), коммунал хожалығы – 1 (3,8%), билимлендириў – 5 (19,2%), исбилерменлик ҳәм хызмет көрсетиў тараўы – 3(11,5%) мәмлекетлик басқарыў органы – 4(15,3), мәденият ҳәм спорт – 2 (7,6%), денсаўлықты сақлаў – 1 (3,8%), ал, қалған 4 материалда (15,36%) басқа тараўлар сынға алынған.
Институт тәрепинен өткерилген мониторинг нәтийжесине бола 2015-жылы мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў органлары лаўазымлы шахсларының ямаса ўәкиллериниң ҒХҚында (пресс-конференция, жәмийетшилик пенен ушырасыўлар ўақтында, телевидение, радиодағы шығып сөйлеўлер ҳәм мәкан пуқаралар жыйыны турғынлары менен ушрасыўларында) шығып сөйлеўи турақлы түрде үйренип барылды. Демек, бул көрсеткиш 2014-жылы 2015-жылға салыстырғанда (39,5%) ке артқанын көрсетеди. Мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў органлары тәрепинен пресс конференциялар өткериў саны бойынша айтатугын болсақ, 2014-жылы 4, 2015-жылы 11 пресс-конференциялар өткерилген. Усындай иләжлардың аймақларда өткерилиўи бойынша мониторинг еткенимизде: Нөкис ҳәкимияты - 2, Нөкис районы - 2, Министрлер кеңеси - 5, Республикалық министрликлер менен ведомстволар тәрепинен - 2 пресс-конференциялар өткерилген. Өз гезегинде бундай иләжларға Пуқаралық җәмийети қәлиплесиўин мониторинг етиўши бийғәрез институты Қарақалпақстан Республикалық аймақлық бөлими тәрепинен методикалық жәрдемлер ҳәм мәсләҳәтлер берилип, олардың шөлкемлескенлик пенен өткерилиўи әмелий жақтан қоллап-қуўатланып барылмақта. Мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў органлары хызметиниң ашықлығын ҳәм жәмийетлик қадағалаўды әмелге асырыў бағдарында алдымызда турған жумыслардың нәтийжелилигине ерисиўде төмендеги усынысларды билдирмекшимиз:
- Республикада тек 14 министрлик ҳәм ведомстваларда баспа сөз хызметлери жумыс ислеп тур, ал халықты көбирек қызықтыратуғын бағдарларда, электр тамақлары, суў ҳәм газ тәмийинаты ҳәм басқада социалық тараўларда жумыс алып барып атырған мекемелерде баспа сөз хызмети елеге шекем жолға қойылмаған;
- Көпшилик мәлимлеме хызметлеринде бир ғана штат пенен ислеў, жүклетилген барлық ўазыйпаларды орынланыў ҳәм жумыс нәтийжелигиниң асырылыўына кери тәсирин көрсетпекте;
- мәлимлеме хызметлериниң материаллық-техникалық базасы жетерли дәрежеде талапқа жуўап бермейди, бул өз гезегинде жумыстың нәтийжесине кери тәсир көрсетпекте;
- айрым мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыўы органлары веб-сайтларының заманагөй талапларға жуўап бермеўи, олардың дизайн, мазмун, көринис жақларынан, ўақтында жаңаланып барыўы тәреплеринен кемшиликлер бар;
- Қарақалпақстан Республикасында ҳәзирги ўақытта мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў органлары менен бирге ислесиўди жолға қойыў мақсетинде пайтахтымызда ПРЕСС ОРАЙ ашыў зәрүрлиги бар;
- Мониторинг жүргизиў пайытында критикалық мақалалардың мазмунының басым көпшилиги жаслардың мәденияты ҳаққында болып, олардың Интернеттен, телефоннан надурыс пайдаланыўы ҳәм де «ғалабалық мәденият»қа байланыслы машқалаларға арналған. Ал, ашық айдынлықты тәмийинлеўге қаратылған Нызамның тийкарғы талапларының бири болған – басқарыў органлары хызметкерлериниң қабыл етилген қарарларды анализлеп, статистикалық мағлыўматларды толық келтириўи қанаатландырарлы дәрежеде емес. Булар «Мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыўы органларының ашық айдынлығы ҳаққында»ғы нызам талапларының жоқары сапада орынланыўын тәмийинлеўди еле де жетилистириў кереклигин, мәмлекет ҳәкимияты ҳәм басқарыў органларының ўәкиллеринде ҒХҚында мақалалар жәриялаўды шөлкемлестириўге қаратылған көнликпелер, қолланбалар таярлаў, керекли жерлеринде арнаўлы оқыў курсларын, дөгерек сәўбетлерди шөлкемлестириў зәрүрлигин көрсетпекте.
Президентимиз тәрепинен усынылған Концепцияда қойылған тийкарғы ўазыйпалардың бири - халықтың информацияға болған талабын қанаатландырыў, пуқараларымыздың мәмлекетимизде әмелге асырылып атырған жаңаланыўларға қатнасын арттырыў, әсиресе мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў органлары менен халық арасындағы өз-ара исенимди беккемлеў, сондай-ақ, мәлимлеме хызметлери ҳәм ҒХҚы ўәкиллериниң усы бағдардағы ўазыйпаларына айрықша жуўапкершилик пенен қатнасын тәмийинлеўден ибарат. ҒХҚ хызметкерлери ушын өзлериниң әдиўли кәсиплик ўазыйпаларын атқарыў ҳәмийше, ҳәр қандай шәраятта да аңсат кешпеген. Бирақ, ҳақыйқый журналист, кәсибине садық қәлем ийеси ушын халық мәпинен үстин ҳешнәрсе жоқ. Сонлықтан да, усы бағдардағы нызамлар базасын еледе тереңирек меңгериў, билимлерди беккемлеў, топлаған ис тәжрийбелерин әмелиятта қолланыў мақсетке муўапық.


Б. Ельманов
Қ.Турдыбаев
Пуқаралық жәмийети қәлиплесиўин мониторинг етиўши бийғарез институты
ҚР аймақлық бөлими қәнигелери
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: