Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


ҚАРАҚАЛПАҚСТАНДА АВТОМОБИЛЬ ТРАНСПОРТЫ қашан пайда болды?
Қарақалпақстанда автомобиль транспортының пайда болыўында ҳәм оның раўажланыўында 1924-жылы қарақалпақ халқының миллий мәмлекетшилигиниң тиклениўи, соңынан Республикаға айланыўы, хожалық ҳәм мәдений турмыстағы өзгерислердиң тиккелей тәсири бар. 1926-1927-жыллары узынлығы 581 шақырымлық Шымбай-Қызыл Орда жолы салынды. Қарақалпақ¬стан ол ўақытлары Қазақстанның қурамында болып, оның пайтахты Қызыл Ордада жайласқан еди. Усы жол арқалы 1927-жылы Шымбайға биринши автомашина келди. Бул шөлистан ҳәм таўлы-таслақ жер¬лерде жүриўге арнап шығарылған «Рено-Сахара» фран¬цуз автомобили еди.
Шымбайға келген би¬ринши автомашина микроавтобус болса керек деген мағлыўматлар бар. Себеби, усы ўақыяның изин ала Қызыл Орда менен Шымбай аралығында усындай автобус қатнасы ашылған. Қы¬зыл Орданың транспорт шөлкемине қараслы 8 авто¬бус қатаң ҳәм саррас график бойынша жолаўшы та¬сып турған. Дәслепки автобуслар 581 шақырым аралықты 30 саат аралығында жүрип өткен. Автобусларға техникалық хызмет көрсетиў жүдә төмен бол¬ды. Жолларда 10 бәндиргиден 10 қудық қазылып, оның қасына отаўлар тигилди. Бул отаўларда тийкарынан жол қараўыллары жасады, сондай-ақ, жолаўшылар дем алатуғын орын, шайхана хызметин де атқарды. Ал, автобусларға бензин қуйыў ушын жүк автомобильле¬рине жанар майлар тийелип, изинен ерип жүретуғын болған.
1928-жылы Қазақстанның басшылығы өзгерди, жаңа басшылаp пайтахтты Қызыл Ордадан Алма-Атаға көширди. «Енди Қызыл Орда- Шымбай трактиниң зәрүрлиги жоқ» - деп есапланып, автобуслар алып кетилди. Солай етип, басланған қайырлы ис тоқтап қалды, сонша мийнет пенен салынған жол ески сүрдеўге айланды.
1930-жылы Қарақалпақстанның РСФСР қурамына кириўи, 1932-жылы Автономиялы Респуб¬лика болып қайта дүзилиўи, автомобиль транспортының буннан былай раўажланыўына тийкар болды. Москва қаласының Дзержинский районында дәслепки жергиликли шоферлар таярланды, автомобильлер керек-жарақлары менен тәмийинленди, жаңа жүк машиналарын жиберди [1]. Алып келинген автомобильлер тийкарынан еки бағдарда: Москвадан жер асты байлықларын изертлеў, картаға алыў мақсe¬тинде келген илимий экспедицияларға ҳәм ҳуқық қорғаў шөлкемлериниң оператив жумысларына пайдаланылған. Бул «ФОРД-а» автомобили еди. 1931-жылы ўәлаятлық партия шөлкеми ме¬нен ҳүкимети «ФОРД-а» марка¬лы еки жеңил автомобильди алып келеди. Кейин ала басқа мәкемелерде автомобильлер менен тәмийинлене баслады.

1935-жылы республикамызда автомбильлер парки 1932-жылға салыстырғанда 8 есеге көбейди. Автомобильллердиң улыўма санының 79%ын жүк тасыйтуғын, 16%ын арнаўлы машиналар менен автобуслар, тек 5% ын ғана жеңил автомбильлер қурады.
1935-жылы Қарақалпакстанның автомобиль транспорты менен 82 мың тонна жүк тасылған. Қарақалпақстанда автомобильлер санының көбейиўи, улыўма пайдаланыўдағы автотранспорт шөлкемлериниң дәслепки ўақытта арба транспорты менен бирликте дүзилиўинен пайда болды. 1935-жылы авто-арба трести шөлкемлескен болса, 1937-жылдың март айында Халық Комиссарлар Кеңеси жанында «Қарақалпақтранс» басқармасы шөлкемлести.
1936-жылы Қарақалпақстан РСФСР қурамынан Өзбекстан қурамына өтти. Усы өзгеристиң де Қарақалпақстанда автомобиль транспортының раўажланыўына айтарлықтай тәсири болды. 1937-жылдан баслап республика бойынша жолаўшылар тасыў маршрутларының тармағы әдеўир кеңейди. Жаңадан жолаўшылар тасыйтуғын жол тармақлары ашылды ҳәм автомибильлерди жанар май менен, суў менен ҳәм майлаў материаллары менен тәмийинлеп туратуғын орынлар шөлкемлестирилди. Бул өз гезегинде республикамыздың ишки ҳәм сыртқы байланысының өсиўине, аўыл хожалығы, санаат, илим ҳәм мәденияттың раўажланыўына өзиниң унамлы тәсирин тийгизди.

"Конференция материаллары топламынан"
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: