Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


Мәдениятты өзимизден баслайық
Бүгинги күнде мәдениятлылық түсиниги кең түс алмақта. Əўелден биз сөйлесиў мәденияты, сәлемлесиў мәденияты, кийиниў мәденияты, жәмийетлик орынларда өзин услап билиў мәденияты, телефоннан сөйлесиў мәденияты ҳаққында көп пикирлескенбиз. Бүгинги глобалласыў дәўири солардың қатарына «информациядан яғный хабарлардан пайдаланыў мәденияты»н қосыўды талап етпекте. Себеби, жүдә үлкен көлемде информациялар майданы, бүгинги күнде ҳақыйқатдан да адамларды беккем орап алған десек болады. XXI әсир информацияның теориялық ҳәм әмелий әҳмийетин ең шоққыға көтерген әсир болмақта. Соның ушын да XXI әсирди информация әсири, информацион-технологиялар әсири деп атамақта.

Демек бул орында информация дегенниң өзи не? Оннан пайдаланыў мәденияты қандай екен?- деген орынлы сораў туўылады.

Бизге белгили болғанындай-ақ, информация ҳәр қыйлы мазмунда ҳәм ҳәр түрли көринисте болыўы мүмкин: мысалы, тарқатылғын мағлыўматлар, компъютерде сақланган информациялар, «көширмелер», хат, архивлер, формулалар, схемалар, диаграммалар, туп нускалар, өсеклер ҳәм мыш-мышлар. Солай екен басқа өнимлерге усап информация да өз пайдаланыўшыларына, өз қарыйдарларына ийе. Қәлеген базарда қарыйдар өзине зәрүрли нәрселерди, дәслеп көрип, сайлап, соң саўдаласып алады. Өйткени қәлеген өнимнен қалай болса солай пайдаланыў мүмкин емес. Бул базар талабы, қала берсе биз соған қалиплескенбиз. Ал, енди не ушын Бас мийимиз арқалы сана-сезимимизге, ақылымызға, пикиримизге тәсир жасайтуғын хабарлардың сапасына кеўил бөлмеймиз. Сапасы төмен, пайдаланыў мүддети питкен өним инсан организимине кери тәсир тийгизетуғынлығы сыяклы, тийкарсыз, өтирик өсек ҳәм мыш-мышлардан дүзилген информацияларда организимиз сыяқлы пикиримизди зәҳәрлейди, оның функциясын бузады, өзимиз ҳәм өзгелер ушын пайдасы жоқ болған пикирлер менен толтырады. Ақыры сананы, пикирди шалғытатуғын, оны жолдан шығаратугын информациялар кең көлемге ийе болмақта. Демек, олардан тек орынлы пайдаланыў, зәрүрлерин саралап алыў, тарқатыў ҳәм сақлаў биз ҳәм сиз ушын пайдалырақ.

Инсан ушын информация - ең тәсиршең қурал, себеби оның санасы бар. Информация жеткериўдиң ең әпиўайы усыллары сондай дәрежеде үлкен күшке ийе оған ҳеш ким, ҳеш нәрсени қарсы қоя алмайды. Бунда ҳәр бир инсанның өзи тийкарғы орында турады. Себеби, информация жәрдеминде кимгедур руўхый тәсир қылмақшы болғанларға сол адамның психологиясы жәрдем береди, әлбетте егер адам информацияны ойламастан қабыл қыла берсе, қарсыласы оны соншама көбирек ҳәм аңсатырақ бийлеп бара береди. Демек, информацияны қабыл қылыўдың шешиўши шоққысы- бул инсан санасы. Усы санадан пайдаланып, ойлаў дәлийл жәрдеминде адамға қәлеген, ең мақул болмаған идеяның да «туўрылығын» дәлийллеў мүмкин. Буның ушын дәлийллерди усталық пенен ислеў ҳәм дәлийл процессин исенимли етип әмелге асырыўы жеткиликли. Демек, инсан санасын зәҳәрлеўдиң, оның қәўипсизлигине қорқыныштың биринши белгиси-бул инсанның өзи. Сонлықтан да кийимизге, аўқатымызға итибар қаратқанымыз сыяқлы бизди қоршаған информациялардан пайдаланыўда да дыққатлырақ болсақ, оннан пайдаланыў мәдениятын өзимизде қәлиплестире алсақ, бизиң өмиримиз ушын қәўип туўдырыўшы тәсирлерден соншама аўлақ боламыз. Бул ҳаққында белгили ҳинд ғайраткери былай деп жазаған еди: «Мен үйимниң терезе ҳәм қапыларын бир өмир жаўып ямаса қулплап отыра алмайман, Оны ўақты-ўақты ашып, үйимди таза ҳаўа менен толтырып тураман. Бирақ сол есиктен кирген самалдың үйимди ҳәм үйимдеги нәрселеримди шаңғытып, уйтқытып, бүлдирип кетиўине жол қоя алмайман». Буннан келип шығатуғын жуўмақ Инсан бир өмир жәмийеттен бөлинип, әтираптағы нәрселерге көз-жумып, қулақларын жаўып жасай алмайды. Оны әтирпаптығы ўақыя ҳәм ҳәдийселер қызықтырыўы тәбийий жағдай. Бирақ баслы мәселе сол ўакыя ҳәм ҳәдийселердиң тәсиринде бир өмир қалып қоймаўы керек. Олардан өз пайдасы ушын, инсаният, жәмийетшилек ушын кереклилерин ғана саралап, пайдаланыўға үйрениўи керек. Бул да үлкен мәдениятлылық белгиси болып есапланады. Демек солай екен, ҳәр ким мәдениятты өзинен баслаўы керек.


Арепбаева Наргиза
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: