Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


ИНТЕРНЕТТИҢ ПАЙДА БОЛЫЎ ТАРИЙХЫНАН
Өткен әсирдиң тоқсаныншы жылларына шекем журналистикада ғалаба хабар қураллары сыпатында телеведение, радио, газета-журналлар, ҳәр қыйлы бюллетенлер хызмет етти. Ҳәзирги күнге журналистика тараўының имканиятлары және де кеңейди, яғный ғалаба хабар кураллары катарына интернет те келип қосылды. Интернеттиң ғалаба хабар қураллары қатарына қосылғанлығы ушын көпшилик жағдайда «заманагөй ғалаба хабар қураллары» термини жүритилип келмекте.
Бизге белгили, коммуникация тарийхы даўамында байланыс хызметлери хатларды теңиз арқалы ыдысқа салып жөнелтиў яки болмаса кептерлер жәрдеминде мағлыўматларды мәнзилге жеткерип бериў ўазыйпалары болған. Лекин, булардың ҳәммесинде ўақыттан утымлы пайдаланыў ҳәм мағлыўматтың мәнзилге анық жетип барыўында машқалалар болған.
Газета XVI әсирде Венецияда пайда болған, радиоеситтириўлер 1844-жылы АҚШ та телеграфтың ойлап табылыўы менен басланған, биринши дәстүрлер 1935-жылы Лондонда эфирге узатылған. Бул дәўирде-ақ, ғалаба хабар қураллары жаңалық жеткерип бериўди әмелге асырған. Мысалы, дәслепки эксперимент ушын узатылған жаңалықларда сайлаў нәтийжелеринен баслап, жергиликли мыш-мышларға шекем айтылған.
Газеталар менен салыстырғанда радио жаңалықты жанлы ҳаўазда бере баслаған болса, телевидение жаңалықты көринис пенен берген. Лекин АҚШ та радиоеситтириўлер бериле баслағаннан кейин де газеталардың сатылыўы кемеймеген. Буған себеп ҳәр бир ғалаба хабар қуралының өзине тән өзгешеликке йийе болыўында. Усы тақылетте интернеттиң пайда болўы басқа ғалаба хабар куралларына тәсир етпеди.
Интернет – дүнья жүзиндеги компьютерлердиң бир-бирине жалғанған тармағы. Интернет сөзи еки түрли талқыланады, яғный халық-аралық тармақ ҳәм өз-ара жалағанған компьютерлер тармағы.
Интернеттиң пайда болыўына 1962-жылда Массачусетс технологиялық институтында Леонард Клейроктың тармақлардың байланысыў технологиясы бойынша ислеген докторлық диссертациясы тийкар болды. Ең дәслеп 1969-жылы 29-октябрь күни Лос-Анжелостағы Калифорния университети менен Калифорниядағы Станфорд изертлеў институтында орнатылган комьютерлер бир-бирине жалғанған. Дәслепки электрон почта арқалы мағлыўмат 1972-жылы бир компьютерден екиншисине узатылған. 1968-жылы 2-январьдан баслап компьютерлер тармағы бойынша алып барылған жойбарды АҚШ тың қорғаныў министрлиги қасында дүзилген Терең изертлеў жойбарлар агентлиги (ARPA-Advanced Researchs Project Agency) өз ишине алған. 1990-жылдың басында АҚШ Қорғаныў министрлиги интернеттен пайдаланыўға болған шеклеўди алып таслады. Буннан соң интернет жүдә тез раўажланды ҳәм оқыў орынлары, мәмлекетлик шөлкемлер тәрепинен пайдаланыла баслады.
Бул тармақтың дәстурий ғалаба хабар қуралларынан өзгешелиги сонда, интернет орайласпаған тармақ яғный ҳәр бир адам интернет арқалы басқалар менен еркин түрде мағлыўматлар алмасыўы мүмкин. Ҳәзирги күнде интернет биймәлел ғалаба хабар қуралы сыпатында тән алынады. Себеби, компьютер алдында отырып газета-журналлар оқыў, басқа тиллердеги телевидение ҳәм радиоеситтириўлерди көриў ҳәм еситиўмүмкиншилигине ийемиз.
Интернеттиң ҒХҚ қатарына келип қосылыўы журналистика тараўының кеңейиўине үлкен тәсир етти. Әсиресе, ҒХҚ қураллары искерлигинде еки өзгеристи алып келди. Бириншиси, дүнья жүзи бойлап жаңалықлардың айланысын тезлестирди, яғный белгили секундлар ишинде мағлыўматлар дүньяның қәлеген мушына жетип баратығын болды. Екиншиси, интернет аудитория менен байланыста болған шеклеўлерди кемейттирди. Яғный қәлеген адам компьютер ҳәм модем жәрдеминде, қәлеген ўақытта жаңалықларды оқыў ҳәм өз пикирлерин билдириў имкәниятына ийе.
Көпшилик адамлар интернеттиң ғалабар хабар кураллары сыпатында тән алыныўы сөз еркинлигиниң кең ен жайыўына имкәният жаратылады деп есапламақта. Бул пикирди ҳәр тәреплеме туўры деп қараў мүмкин. Бириншиден, оны басқарыў мүшкил, себеби ол орайласпаған, яғный қәлеген орында отырып қәлеген мағлыўматты жайластырыўымыз ҳәм электрон почта арқалы жөнелтиўимиз мүмкин. Екиншиден: сөз еркинлиги деп инсанлардың өтирик-өсекке тийкарланған, адамларда ғәзеп оятыўшы мағлыўматларды да интернетке киргизиў мүмкин. Демек, бул өз-өзинен информациялық қәўип мәселелерин келтирип шығарады. Сонлықтан да, бизиң елимизде ғхқ, соның ишинде баспасөздиң еркин майданға айланып барыўы қабыл етилген Нызам ҳәм қарарлар тийкарында әмелге асырылады.
Соны да айтып өтиўимиз керек, информациялар ағымы тезлескен бүгингидей дәўирде қалыс ҳәм ҳақыйқатшыл информацияларға зәрүрлик туўылады. Информация қәншелли қалыс болса, соншелли исенимли болады. журналистика қаншелли еркин болса, соншелли көп ҳәм терең мазмунлы пикирлер минберине айланады. Демек, глобалласыў дәўиринде жүзеге келип атырған информациялық қәўипсизликти надурыс пикирден алдын ҳақыйқый, алағадалы информациялардан алдын фактлы, бузғыншы идеядан алдын закәўатлы мағлыўматларды өз ўақтында жеткериў лазым. Бизиңше усы ғана ҳақыйкый демократиялық еркин журналистикаға тийкар болады ҳәм жәмийеттиң раўажланыўына жол ашады.

Оразымбетова З.Қ.
Журналист
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: