Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


МАНИПУЛЯЦИЯЛЫҚ ТӘСИР
Бизге белгили дерлик ҳәр күни миллионлап адамлар Интернетти ҳәр қыйлы мақсетлерде пайдаланады. Оннан мағлыўматлар алады, хат жазысады, хабарлар, информациялар алмасады, ойынлар ойнайды ямаса кино ҳәм видеофильлер тамаша етеди ҳәм т.б. Ең жақсы тәрепи сонда ол аралықты ҳәм шегараны билмейди. Дүньяның қәлеген мүйешинде жасап ямаса оқып атырған достың менен биймәлел сөйлесиўиң, фотосүўретлер алысыўың мүмкин. Бирақ қорқынышлысы, Интернетке қәлеген адам, қәлеген ўақытта өзиниң информациясын жайластырыўы, кең жәмийетшиликке тарқатыўы мүмкин. Ең қәўетерлиси бундай информациялар инсанлардың, әсиресе жаслардың психологиясына унамсыз тәсир көрсетип, оны манипуляция қылыўы мүмкин.
Хош, манипуляция дегенниң өзи не? Ол инсанға қандай тәсир етеди. Ямаса қандай ўазыйпаларды орынлайды? Деген орынлы сораў туўыўы мүмкин. Сонлықтан да, биз, пикиримизди усы сораўға жуўап бериў менен басласақ.
Манипуляция – сөзиниң өзи латын тилинен алынған болып, оның еки турли мәниси бар. Бириншиси: (manus – қол, ple – толтырыў деген мәнилерин береди) яғный, бизиңше «қысымлаў», «қосўыслаў» (уўыс, қысым) мәнилерине туўра келеди. Екиншиси: (manus + pl = түбирдиң, тамырдың ең әззи буўыны) ең әззи, ең киши топар ямаса дүркин мәнилерине туўра келеди. Бирақ, Оксфорд сөзлигинде оның аўыспалы «адамларға тәсир етиўдиң ямаса оларды басқарыўдың ең епшиллик пенен, әсиресе, оларды менсинбестен (көзге илместен) жасырын жоллар менен басқарыў яки болмаса таярлаў» - деген мәниси берилген. Мине, ҳәзирги ўақытта «манипуляция» термини көбирек усы түсиник пенен жәмийетлик – сиясий көринисине ийе болып бармақта. Демек, бул терминниң анық бир сөз бенен беретуғын түсиниги жоқ. Ҳәзирги ўақытта бул инсанларға психологиялық тәсир етиўдиң бир усылы деп қабыл етсек болады. Бунда қандайда бир информацияны, мағлыўматты яки болмаса хабарды (мейли ол жалған, өтирик - өсектен ибарат болағойсын) қайта – қайта тәкирарлаў арқалы инсанларды оған исендириў. Оларды шалғытыў ямаса алжастырыў.
Интернеттиң жүзеге келиўи манипуляциялық тәсир етиўди және де жеделлестирди ҳәм тезлестирди. Булар ҳаққында дүнья халықларының белгили алымлары, психологлары өзлериниң пикпрлерин, көз-карасларын билдирип атыр. Информациялардың инсанлар психологиясына манипуляциялық тәсир ҳаққындағы пикирлерди үйренип шығыў, анализ етиў арқалы, биз оларды айрым топарларға: мазмуны бойынша, формасы бойынша, көриниси бойынша ямаса тәсир етиў шеңбери бойынша деп ажыратыўымыз мүмкин.
Ҳәзир Интернет ҳәмме ушын пайдаланылыўы мүмкин болған оператив коммуникация қуралы. Онда ҳақыйқый фактке тийкарланған информациялар да, жалған мағлыўматлар бериўши информациялар да баршылық. Мысалы ушын ҳәзирги ўақытта интернет тармағы – ең нәтийжели, абырайлы ҳәм ең келешеги уллы реклама майданшасы болып, басқа реклама қуралларына қарағанда үлкен артықмашылықларға ийе. Онда сайт ийесиниң ҳәм соның ишинде веб – дүканның бас ўазыйпасы – бул майданшаны көбирек коммерциялық пайда көриўге пайдаланыўдан ибарат. Бирақ, олардың ҳақыйқый сыпаты ҳәм сапасы ҳаққында кепиллик жоқ. Демек, рекламаларды ең әпиўайы манипуляция формасы деп қараў мүмкин.
Оразымбетова З.
Журналист
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: