Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


«МӘЛИМЛЕМЕ ЕРКИНЛИГИ ПРИНЦИПЛЕРИ ҲӘМ КЕПИЛЛИКЛЕРИ ҲАҚҚЫНДА» ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ
Екинши шақырық Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң он екинши сессиясы

«МӘЛИМЛЕМЕ ЕРКИНЛИГИ ПРИНЦИПЛЕРИ ҲӘМ КЕПИЛЛИКЛЕРИ ҲАҚҚЫНДА» ҚАРАҚАЛПАҚСТАН PЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ

Усы Нызамның тийкарғы ўазыйпалары мәлимлеме еркинлиги принциплери ҳәм кепилликлерине бойсынылыўын, ҳәр кимниң мәлимлемени еркин ҳәм иркинишсиз излеў, алыў, тексериў, тарқатыў, пайдаланыў ҳәм сақлаў ҳуқықлары әмелге асырылыўын, сондай-ақ мәлимлемениң қорғалыўын тәмийинлеўден ибарат.

1-статья. Мәлимлеме еркинлиги принциплери ҳәм кепилликлери ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери

Мәлимлеме еркинлиги принциплери ҳәм кепилликлери ҳаққындағы нызам ҳүжжетлери усы Нызам ҳәм басқа да нормативлик актлерден ибарат.
Егер Өзбекстан Республикасының халық аралық шәртнамасында Қарақалпақстан Республикасының мәлимлеме еркинлиги принциплери ҳәм кепилликлери ҳаққындағы нызам актлериндегиден басқа режелер белгиленген болса, халық аралық шәртнамаларда нәзерде тутылған режелер қолланылады.

2-статья. Тийкарғы түсиниклер

Усы Нызамда төмендеги тийкарғы түсиниклер қолланылады`
мәлимлеме-дереклери ҳәм жеткерилиў түрине ғәрезсиз ҳалда шахслар, предметлер, фатлер, ўақыялар, ҳәдийселер ҳәм процесслер ҳаққындағы мағлыўматлар;
мәлимлеме мүлкдары- өз қаржыларына яки басқа нызамлы жол менен алынған мәлимлемеге ийелик етиўши, оннан пайдаланыўшы ҳәм оған бийлик етиўши юридикалық яки физикалық тәреп;
мәлимлемени қорғаў- мәлимлеме тараўындағы қәўипсизликке қәўип туўдырыўдың алдын алыў ҳәм олардың ақыбетлерин сапластырыў илажлары;
мәлимлеме ресурслары- айрықша ҳүжжетлер, ҳүжжетлердиң айрықша топламлары, мәлимлеме тараўындағы (китапханалардағы, архивлердеги, фондлардағы, мағлыўматлар банклериндеги ҳәм басқа да мәлимлеме тараўындағы) ҳүжжетлер ҳәм ҳүжжетлердиң топламлары;
мәлимлеме тараўы- субъектлердиң мәлимлемени таярлаў, қайта ислеў ҳәм оннан пайдаланыў менен байланыслы болған хызмет тараўы;
мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлик – мәлимлеме тараўындағы шахс, жәмийет ҳәм мәмлекет мәплериниң қорғалыў жағдайы;
мәлимлеме ийеси – нызамда яки мәлимлеме мүлкдары тәрепинен белгиленген ҳуқықлар шегинде мәлимлемеге ийелик етиўши, оннан пайдаланыўшы ҳәм оған бийлик етиўши юридикалық тәреп яки физикалық шахс;
қупыя мәлимлеме – пайдаланылыўы нызам ҳүжжетлерине муўапық шеклеп қойылатуғын ҳүжжетлестирилген мәлимлеме;
ғалаба мәлимлеме - шекленбеген орталықтағы шахслар ушын мөлшерленген ҳүжжетлестирилген хабар, баспа, аудио, аўдиовизиуаль ҳәм де басқа мәлимлемелер ҳәм материаллар;
ҳүжжетлестирилген мәлимлеме – идентификация етиў имканиятын бериўши реквизитлер қойылған деректен алынған мәлимлеме.

4-статья. Мәлимлеме еркинлиги

Қарақалпақстан Республикасының Конституциясына муўапық ҳәр Ким мәлимлемени иркинишсиз излеў, тексериў, тарқатыў, оннан пайдаланыў ҳәм сақлаў ҳуқықына ийе.
Мәлимлеме алыў тек нызамға муўапық ҳәм де инсан ҳуқық ҳәм еркинликлери, конституциялық дүзим тийкарлары, жәмийеттиң материаллық байлықлары, мәмлекеттиң руўҳый, мәдений ҳәм илимий потенциалын қорғаў, оның қәўипсизлигин тәмийинлеў мақсетинде шеклениў мүмкин.

5.-статья. Мәлимлеме еркинлигиниң тийкарғы принциплери

Ашық-айдынлық ҳәм жәриялылық, ҳәммениң еркин пайдаланыў мүмкиншилиги ҳәм дурыслығы мәлимлеме еркинлигиниң тийкарғы принциплери болып табылады.

6-статья. Мәлимлемениң ашық-айдын ҳәм әшкара болыўы керек, қупыя мәлимлеме буған кирмейди.

Қупыя мәлимлемеге төмендегилер кирмейди`
- пуқаралардың ҳуқық ҳәм ерикнликлери, оларды әмелге асырыў тәртиби ҳаққындағы, сондай-ақ мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымлары, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары, жәмийетлик бирлеспелер ҳәм басқа да мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлердиң ҳуқықый статусын белгилеўши нызам ҳүжжетлери;
- экологиялық, метеорологиялық, демографиялық, санитария-эпидемиологиялық, айрықша жағдайлар ҳаққындағы мағлыўматлар ҳәм де халықтың, елатлы пунктлердиң, ислеп шығарыў объектлери ҳәм коммуникациялардың қәўипсизлигин тәмийинлеў ушын зәрүр болған басқа мәлимлемелер;
- китапханалардың, архивлердиң ҳәм Қарақалпақстан Республикасы аймағындағы ҳәрекет етип турған юридикалық тәреплерге тийисли мәлимлеме тараўының ашық қорларындағы бар мағлыўматлар.
Мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымлары, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары, жәмийетлик бирлеспелер ҳәм басқа да мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер жәмийет мәплерине тийисли болған ўақыялар, фактлер, ҳәдийселер ҳәм процесслер ҳаққында нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тәртипте ғалаба хабар қуралларына мәлимлеме бериўи шәрт.

7.-статья. Мәлимлемеден ҳәмме Еркин пайдаланыў мүмкиншилиги ҳәм оның дурыслығы

Мәлимлемеден ҳәмме ерикн пайдаланыў мүмкиншилиги тәмийинленген ҳәм дурыс болыўы керек.
Мәлимлемени бузып өзгертиў ҳәм қәлбекилестириў қадаған етиледи.
@алаба хабар қураллары өзлери тарқатып атырған мәлимлемениң дурыслығы ушын мәлимлеме дереги ҳәм авторы менен биргеликте нызамда белгиленген тәртипте жуўапкер болады.
Мәлимлеме мүлкдары, ийеси мәлимлеме бериўден бас тартқан жағдайда оның үстинен судқа шағым етиўи мүмкин.

8-статья. Мәлимлеме еркинлиги кепилликлери

Мәмлекет ҳәр кимниң мәлимлемени излеў, алыў, тексериў, тарқатыў, оннан пайдаланыў ҳәм оны сақлаў ҳуқықын қорғайды. Жынысы, расасы, миллети, тили, дини, социаллық шығысы, исеними, жеке ҳәм социаллық жағдайына қарап мәлимлеме алыў ҳуқықы шеклениўине жол қойылмайды.
Мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымлары, пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары, жәмийетлик бирлеспелер ҳәм басқа да мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер және де лаўазымлы шахслар нызам ҳүжжетлеринде белгиленген тәртипте ҳәр кимге өзиниң ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплерине тийисли болған мәлимлеме менен танысып шығыў имканиятын тәмийинлеп бериўге, керекли мәлимлеме ресурсларын жаратыўға, пайдаланыўшыларды пуқаралардың ҳуқықлары еркинликлери ҳәм миннетлемелерине, олардың қәўипсизлигине байланыслы және де жәмийет мәплерине тийисли мәселелер бойынша мәлимлеме менен ғалабалық түрде тәмийинлеўге миннетли болып табылады.
Қарақалпақстан Республикасында цензураға ҳәм мәлимлемени монополияластырыўға жол қойылмайды.

9-статья. Мәлимлеме алыў тәртиби

*әр ким мәлимлеме алыў ушын тиккелеў ямаса ўәкиллери арқалы жазба яки аўызша сораў менен мүрәжат етиў ҳуқықына ийе.
Жазба сораўда мүрәжат етиўшиниң исми, атасының исми, фамилиясы, мәкан жайы (юридикалық тәреплердиң реквизитлери) және де соралып атырған мәлимлемениң атамасы яки сыпатламасы көрсетилиўи лазым. Сораўлар белгиленген тәртипте дизимнен өткизилиўи керек.
Жазба сораўға мүмкин болғанынша қсқа мүддетде, егер нызам ҳүжжетлеринде басқаша реже нәзерде тутылған болмаса, сораў алынған сәнеден баслап отыз күннен кешиктирмей жуўап қайтарылыўы лазым.
Аўызша сораўға, мүмкиншилигине қарап, сол ўақыттың өзинде жуўап берилиўи керек.
Соралып атырған мәлимлемени усы статьяның үшинши ҳәм төртинши бөлимлеринде нәзерде тутылған мүддетде бериўдиң илажы болмаған жағдайда мәлимлеме алыў ушын мүрәжат еткен шахсқа оны бериў кешиктирилгенлиги ҳаққында хабар жибериледи.
Соралып атырған мәлимлемени бериў мүддети сораў берилген сәнеден баслап еки айдан кешиктирилмеўи лазым. Бериў кешиктирилгенлиги ҳаққындағы хабар мәлимлеме сорап мүрәжат еткен шахсқа сораў алынған сәнеден баслап бир ҳәпте мүддет ишинде жибериледи.
Бериў кешиктирилгенлиги ҳаққындағы мәлимлемеде төмендегилер көрсетилиў керек`
- соралып атырған мәлимлемени ўақтында Бере алмаўының себеплери;
- соралып атырған мәлимлеме берилетуғын сәне.
Егер сораў түскен уйым яки лаўазымлы шахс соралып атырған мәлимлемеге ийе болмаса, мәлимлеме сорап мүрәжат еткен шахсқа сораў алынған сәнеден баслап бес күннен кешиктирмей бул ҳаққында хабар бериўи шәрт.
Мәлимлемебергени ушын белгиленген тәртипте ҳақы алыныўы мүмкин.

10-статья. Мәлимлеме бериўден бас тартыў

Егер соралып атырған мәлимлеме қупыя болса яки оны жәрия етиў нәтийжесинде шахстың ҳуқықлары яки нызамлы мәплерине, жәмийет ҳәм мәмлекет мәплерине зыян жеткизиў мүмкин болса, мәлимлемени бериўден бас тартыў мүмкин.
Соралып атырған мәлимлемени бериўден бас тарыў ҳаққындағы хабар сораў менен мүрәжат еткен шахсқа сораў алынған сәнеден баслап бес күнлик мүддет ишинде жибериледи.
Бериўден бас тартқанлығы ҳаққындағы хабарда соралып атырған мәлимлемени бериў мүмкин емеслигиниң себеби көрсетилиў керек.
Қупыя мәлимлеме мүлкдары, ийеси мәлимлеме сорап атырған шахсларды бул мәлимлемени алыўдың ҳәрекеттеги шеклеўлери ҳаққында хабардар етиўи шәрт.
Мәлимлеме берилиўи нызамға қылап рәўиште шекленген шахслар, сондай-ақ өз сораўына надурыс мәлимлеме алған шахслар өзлерине жеткизилген материаллық зыянның орны нызамда белгиленген тәртипте қапланыўы яки мораллық зыян компенсация етилиў ҳуқықына ийе.

11-статья. Мәлимлемени қорғаў

*әр қандай мәлимлеме, егер оның менен нызамға қылап рәўиште қатнаста болыў мәлимлеме мүлкдары, ийеси пайдаланыўшы яки басқа шахсқа зыян жеткизиўи мүмкин болса, қорғалыўы керек.
Мәлимлемени қорғаў`
- шахс, жәмийет ҳәм мәмлекеттиң мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлигине қәўип туўылыныың алдын алыў;
- мәлимлемениң қупыялығын тәмийинлеў, тарқалыўы, урланыўы, жолғалтылыўының алдын алыў;
- мәлимлемениң өзгертилиўи ҳәм қәлбекилестирилиўиниң алдын алыў мақсетинде әмелге асырылады.

12-статья. Мәлимлеме қәўипсизлигин тәмийинлеў тараўындағы мәмлекетлик сиясат

Мәлимлеме қәўипсизлигин тәмийинлеў тараўындағы мәмлекетлик сиясаты мәлимлеме тарыўындағы социаллық қатнасықларды тәртипке салыўға қаратылған болады ҳәм де шахс, жәмийет ҳәм мәмлекеттиң мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлигин тәмийинлеў бағдарындағы мәмлекетлик ҳәкимият ҳәм басқарыў уйымларының тийкарғы ўазыйпалары ҳәм де хызмет бағдарламаларын, сондай-ақ пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары, жәмийетлик бирлеспелер ҳәм басқа да мәмлектелик емес коммерциялық емесшөлкемлердиң, пуқаралардың орны ҳәм әҳмийетин белгилейди.

13-статья. Шахстың мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлиги

Шахстың мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлиги оның мәлимлемеден Еркин пайдаланыўы ушын зәрүр шараятларды ҳәм кепилликлерди жаратыў, жеке турмысына байланыслы сырларды сақлаў, хабар қуралларында нызамға қылап рәўиште руўҳый тәсир көрсетилиўден қорғаў жолы менен тәмийинленеди.
Физикалық шахсларға тийисли жеке мағлыўматлар қупыя мәлимлеме топарына киреди.
Физикалық шахстың келисимисиз оның жеке турмысына байланыслы мәлимлемени, сондай-ақ, жеке турмысына тийисли сырын, жазбалар, телефон арқалы сөйлесиўлер, почта, телеграф ҳәм басқа сөйлесиў сырларын бузыўшы мәлимлемени топлаўға, сақлаўға, қайта ислеўге тарқатыўға ҳәм оннан пайдаланыўға жол қойылмайды, нызам ҳүжжетлеринде белгиленген халатлар буған кирмейди.
Физикалық шахслар ҳаққындағы мәлимлемеден оларға материаллық зыян ҳәм мораллық зыян жеткизиў, сондай-ақ, олардың ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплерин жүзеге шығарылыўына тосқынлық етиў мақсетинде пайданланыў қадаған етиледи.
Пуқаралар ҳаққында мәлимлеме алыўшы, бундай мәлимлемеге ийелик етиўши ҳәм оннан пайдаланыўшы юридикалық ҳәм физикалық тәреплер бул хабардан пайдаланыў тәртибин бузғанлығы ушын нызамда нәзерде тутылған тәртипте жуўапкер болады.
Ғалаба хабар қураллары мәлимлеме дерегин ямаса лақабын қойған автордың кимлигин оның келисимисиз жәрия етиўге ҳақылы емес. Мәлимлеме дереги яки автордың кимлиги тек судтың шешими менен жәрия етилиўи мүмкин.

14-статья. Жәмийеттиң мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлиги

Жәмийеттиң мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлиги төмендеги жоллар менен ерисиледи.
- демократиялық пуқаралық жәмийети тийкарларын раўажландырыўды, ғалаба хабар еркинлигин тәмийинлеў;
- нызамға қылап рәўиште жәмийетлик санаға мәлимлеме қураллары менен руўхый тәсир көрсетиўге, оны басқарыўға жол қоймаслық;
- жәмийеттиң руўхый, мәдений ҳәм тарийхый байлықларын, мәмлекттиң илимий ҳәм илимий-техникалық потенциалын сақлаў және де раўажландырыў;
- миллий өзлигимизди аңлаўды жолдан шығарыўға, жәмийетти тарийхый ҳәм миллий дәстүрлер ҳәм де үрп-әдетлерден узақластырыўға, жәмийетлик сиясий жағдайды турақсызландырыўға, миллетлер ҳәм конфессиялар аралық татыўлықты бузыўға қаратылған мәлимлеме экспансиясына қарсы ҳәрекет системасын дүзиў.

15-статья. Мәмлекттиң мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлиги

Мәмлекттиң мәлимлеме тараўындағы қәўипсизлиги төмендеги жоллар менен тәмийинленеди`
- мәлимлеме тараўындағы қәўипсизликке қәўиплерге қарсы ҳәрекетлер бойынша экономикалық, сиясий, шөлкемлестириў ҳәм басқа да формадағы илажларды әмелге асырыў;
- мәмлекетли сырларды сақлаў ҳәм мәмлекттиң мәлимлеме ресурсларын рухсатсыз түрде пайдаланыўдан қорғаў;
- Қарақалпақстан Республикасының дүнья жүзи мәлимлеме мәканына ҳәм заманагөй телекоммуникациялар тармақларына интеграцияланыўы;
- Қарақалпақстан Республикасының коснтитуциялық дүзимин зорлық пенен өзгертиўге, аймақлық бирлигин, суверенитетин бузыўға, ҳәкимиятты басып алыўға яки нызамлы түрде сайлап қойылған ямаса тайынланған ҳәкимият ўәкиллерин ҳәикимияттан шетлеўге ҳәм мәмлекетлик дүзимге қарсы басқаша зорлық көрсетиўге ашықтан-ашық шақырықты өз ишине алған мәлимлемениң тарқатылыўынан қорғаў;
- урысты ҳәм зорлық-зомбылықты, мийримсизликти үгит-нәсиятлаўды, социаллық, миллий, расалық ҳәм диний келиспеўшиликти келтирип шығарыўға қаратылған, терроризм ҳәм диний экстремизм идеяларының таралыўын өз ишине алған мәлимлемениң тарқатылыўына қарсы ҳәрекетлер етиў.

16-статья. Мәлимлеме еркинлиги принциплери ҳәм кепилликлери ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлығы ушын жуўапкершилик

Мәлимлеме еркинлиги принциплери ҳәм кепилликлери ҳаққындағы нызам ҳүжжетлерин бузғанлығы ушын айыпкер шахслар белгиленген тәртипте жуўапкер болады.


Қарақалпақстан Республикасы
Жоқарғы Кеңесиниң Баслығы М.Ерниязов











Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: