Дизимнен өтиў    Кириў
Сайтқа кириў


«АЗАТ БЕРДИШЕВ ФЕНОМЕНИ» ЭССЕСИ
Журналист Ш.Уснатдиновтың ҳақыйқый дослық туйғыларына қурылған «Азат Бердишев феномени» эссеси образ жасаўда ҳәм қаҳарманның портретин толық ашып бериўде дыққатқа сазаўар шығармаларының бири. Биз шығарманы оқып отырып дослықтың қәдир-қымбатын сезиндириўине дусласамыз. Ш.Уснатдиновтың шеберлиги, сүўретлеўден дурыс пайдалана билиўи қаҳарманның ким екенлигин бизге толық ашып бериўде жәрдем етеди. Мысалы, журналист мына қатарлары менен Азат Бердишевтиң характерин ашып береди: «Бизлер биринши танысыўымызда ол екинши курсты питкерип атыр екен. Оның менен узақ сөйлесип, айтысып-шертисип болғаннан кейин ҳәр сапары: «сен өзи қаяқтан шыққан бәлесең, бәрин билип баратырсаң ғой» демекши болып туратуғын едим. Ҳәзир де көп ойланаман. Ол жыллары ҳәзиргидей телевизор яки түрли каналлардан тартатуғын транзистор жоқ. Китапханалар да онша бай емес. Кинолардың ең ядымызда қалғаны «Тарзан» менен «Бродяга» болса Азат Бердишев феномени қайсы топырақтан өнип шықты? Ҳаслында «феномен» атамасы грекше сөз болып, русша «явление» яки күтилмеген ўақыяға айтылады. 1960-жылы жаңа 18 жасқа толған өспиримниң көп нәрсени оқып билип қалғанлығына таңланбасқа болмас еди. Ол ўақытта ҳәзирги мектепти питкере сала Америкаға дейин барып, Президентимиздиң компьютер саўғасын алып жүрген жаслар менен үнлес болғаны менен салыстырыў қыйын. Демек, Азат Бердишев өз заманының ең алдыңғы жасларының бири болған. Бизиң ҳәзирги Америкада, Германияда тәлим алып атырған билимли жасларымыздай, өз дәўириниң «илгир» студенти болып жүргенин көз алдымызға келтиремиз.
«…Университетти питкерип газетада ислеп жүрген күнлери маған: «Сениң тилиң батыр, тилдиң батырлығы жүреклиликтен шығады. Мен гейде қатты айтатуғын сөзимди бүгип қаламан, кейнинен өзимди-өзим жек көрип жүремен» дейтуғын еди. Соң, Қәлли Айымбетовтың мийнетлеринен көширип ядлап алған мынандай халық қосығын айтқаны ядымда:
Ала қайыс ат минсе,
Қыдырыспаның белгиси,
Жалаң аяқ, жалаң бас,
Пуқараға күлгенлер,
Көргенсизлик белгиси,
Жүйрекликтиң белгиси,
Душпаннан тилин тартпаса,
Қорқақлықтың белгиси,—
Қынабынан суўырып,
Қылышын алып шаппаса.
Деген менен мени көтермелеп айтқан сөзлери тийкарынан оның өзине тийисли еди. Ол өзи ар-намыслы, туўған халқы, ели-журты түўе, бийтаныс бир адамның намысы жөнсиз басқыланып атырғанын көрсе, ашыўлы жолбарыстай атлығып шығатуғын, кейнинен көп пушайман жесе де, сол мәҳәлинде қорқыў дегенди билмейтуғын ғайбар жигит еди».
Сондай-ақ, журналист Азат Бердишевтиң туўылған елаты ҳаққында, арзыў-әрманларын былайынша баянлайды: «Өскен жери Халқабад әтирапы. әкеси ертеректе көз жумып, анасының төркини, яғный, дайы тәрепи менен көбирек қатнаста болған. Жарлылықтың, жетпесинликтиң азабын бәримизден де көбирек татқан. Бирақ қатарынан әдеўир алдын ержетип, кеўли сергек, зейинлиликтен болса керек, 1959-жылы Халқабадтағы мектепти питкерейин деп турғанда мектеп басшылары менен келиспей қалып, Нөкистеги Пушкин атындағы мектепке келип, мәмлекетлик имтиханларды жоқары баҳаға тапсырды. Аттестатты усы жерден алып туўры Ташкентке тартып, САГУдиң филология факультетиниң журналистика бөлимине жоқары балл менен өтеди».
Журналист қаҳарманның образын ашыў ушын оған байланыслы болған детальлардан пайдаланады. Мәселен, қаҳарманның журналист екенлигин билдириў ушын қағаз-қәлем ҳаққында сюжетлери менен байланыстырады. Яки болмаса сол образдың қандай адам екенлигин билдириў ушын соған сәйкес болған үй дәскелерин сүўретлейди. Қулласы, қаҳарманның образын толық ашыў жолындағы оның басқалар менен болған мәмилесин ҳәм жек көриўшилигин салыстырмалы баянлаў арқалы бериледи.
Ш.Уснатдинов эссениң даўамында Азат Бердишевтың сырлы минезин түсинип жетиў қыйын болса да, оны түсингенин, сондай-ақ Азаттың анасын өз анасындай меҳрибанлығын сөз еткен. Ш.Уснатдинов тәрепинен дөретилген бул шығарма үлкен изленис ҳәм шеберлик пенен шын жүрек төринен дөретилгенин биз эссени оқыў пайытында билемиз. «Азат Бердишев феномени» эссесин оқыған инсан өмирде алдына мақсет қойып жасаўға талпынады. Дурыс эсседе қаҳарманның өмирден түңилиўшилиги де сүўретленген. Бирақ мениңше, қәлеген талант ийесинде ишки сезимлер менен тартыс, түңилиўшилик болып өтеди. Ал, эссени оқып болғандағы ҳалат жақсы көз-қарасты оятады, кеўлинде мен де сол қаҳарман тутқан жолды тутсам деп нийет етеди. Бул пикир дөретпениң мақсетке жеткенлигин билдиреди.
Комментария жазыў
Атыңыз:
E-Mail:
Полужирный Наклонный текст Подчеркнутый текст Зачеркнутый текст | Выравнивание по левому краю По центру Выравнивание по правому краю | Вставка смайликов Вставка ссылкиВставка защищенной ссылки Выбор цвета | Скрытый текст Вставка цитаты Преобразовать выбранный текст из транслитерации в кириллицу Вставка спойлера
Код:
          Включите эту картинку для отображения кода безопасности
кодты жаңалаў

Кодты киритиң: