DataLife Engine > Publitsistika > Интернеттен ким қалай пайдаланады?

Интернеттен ким қалай пайдаланады?


19-04-2018, 11:30. Разместил: zlixa Бүгинги күнде хабар тарқататуғын коммуникация қүралларының түрлери жүдә көп. Сондай мағлыўматларды тарқатыўшы дереклердиң бири Интернет болып есапланады. Интернетти ҳәр қыйлы мақсетлерде пайдаланыўымыз мүмкин. Мәселен: мағлыўматлар алмасыў, хат жазысыў, хабарлар, информациялар алмасыў, ҳәр қыйлы ойынлар ямаса кино ҳәм видеофильлер тамаша етиў ҳәм т.б. Ең тийкарғысы ол аралықты ҳәм шегараны билмейди. Қәлеген жерде жасап ямаса оқып атырған достың менен биймәлел сөйлесиўиң, фотосүўретлер алысыўың мүмкин. Бирақ қорқынышлысы, Интернетке қәлеген адам, қәлеген ўақытта өзиниң информациясын жайластырыўы, кең жәмийетшиликке тарқатыўы мүмкин. Ең қәўетерлиси бундай информациялар инсанлардың, әсиресе жаслардың санасына унамсыз тәсир көрсетиўи де мүмкин.
Интернеттиң жүзеге келиўи информациялық процессти жеделлестирди ҳәм тезлестирди. Бул ҳаққында белгили алымлар, психологлар, журналистлер, педагоглар өзлериниң пикирлерин, көз-карасларын билдирип атыр. Ҳәзир Интернет ҳәмме ушын пайдаланылыўы мүмкин болған оператив коммуникация қуралы болып, ол адамзат турмысының ажыралмас қурамына айланып бармақта. Мағлыўматларға қарағанда дүнья халқының дерлик 35% қурамы интернетке кириў имканына ийе. Қәнийгелер тәрепинен 2020-жылға барып бул көрсеткиш 50%ке жетиўи айтып өтилмекте. Ал, Өзбекистанда Интернеттен пайдаланыўшылардың саны 19 миллионды қурайды. Пайдаланыўшылар тийкарынан еки мақсетте Интернетке жалғанады. Бириншиси, информацияға болған талап себепли, екиншиси, кеўил көтериў мақсетинде.
Интернетте ҳақыйқый фактке тийкарланған информациялар да, жалған мағлыўматлар да баршылық. Ҳәзирде усы заманагөй оператив техниканың инсаният ушын кери тәсирлерин бақлап ҳәм баҳалап, оған айрым адамлар «атом қуралы», «информация урысы қуралы» деп тәрийип бермекте. Себеби, инсанлардың мәденияты ҳәм қәдириятларына зыян жеткизетуғын аудиовизуал ҳәм контент мағлыўматлардың тарқалыўы кескин шара ҳәм иләжлар көриўди талап етеди. Усындай унамсыз ҳәрекетлер көп хызметти атқарыўшы Интернетти «өзине тән тасландыхана», «басқарып болмайтуғын информация майданы», «дезинформация», «өтирик ҳәм өсеклер орайы”на айландырып тасламақта. Сонлықтан да, оннан тек ғана инсаныйаттың пайдасы ушын, дурыс пайдаланыўды үйрениўди, информациялық мәдениятты қәлиплестириўди дәўир талап етеди.
Әлбетте, әдеп-икрамлылық қағыйдаларына бойысынбаў Интернетти әззилендиреди. Бундай кемшиликлер Интернеттиң абзаллықларын ҳәм қолайлылықларын екинши дәрежеге түсип жибереди. Бизиңше, халық – аралық шөлкемлер бул машқалалардың шешимин табыўы керек. Интернеттиң жумыс ислеў тәртибиниң ҳуқықый қағыйдаларын ислеп шығыў мақсетке муўапық. Сонда ғана Интернеттиң унамсыз тәсирлери кемейеди, тийкарғы итибар оның пайдалы тәреплерине қаратылады.
Интернеттиң қолайлықлары ҳаққында айтып өтетуғын болсақ: арзан, оператив, техникалық жақтан материалларды жайластырыў қыйын емес, мағлыўматларды үлкен көлемде де орнатыў мүмкин. Оларды түрли тиллерге аўдарыў аңсат, информация шегара ҳәм узақлықты билмейди ҳәм т.б. Ал, кери тәсирлери: қәлеген адам қәлеген информация менен виртуал майданға тосықсыз кирип келиўи, террористик ҳәм порнографик мағлыўматлардың жүдә көплиги, мәмлекет ролиның пәсейиўи, тармақ жәрдеминде демократик фундаментализмниң раўажланыўы ҳәм т.б.
Инглис алымы Кохрен Баррет «интернеттиң раўажланыўы ҳаққында жазыў тап ушып баратырған оқты оқжай менен атыўға мегзейди» - деп жазады. Ҳақыйқаттанда ол тезлик пенен раўажланып бармақта. Мысал ушын чат ислеў тармағын алып қарайық. Дәслеп ол тек ғана текст арқалы сөйлесиў имканиятын жаратты, бул нәрсе сол ўақытта үлкен жаналық еди. Кейин ала пайдаланыў өз эмоцияларын бере алатуғын белгилерден пайдалана баслады. Оннан соң чатта микрофон арқалы сөйлесиў имканияты пайда болды.
Интернет ўақыт өткен сайын турмысымызға кеңирек кирип келмекте. Оның тек те мәлимлеме орайы емес, ал билимлендириў, социаллық турмыс мәселелерин шешиў, ғалаба хабар қураллары ўазыйпаларын атқарыў ислери де ҳәўижге минип атыр.
Ҳәзирги ўақытта интернетти 7 жасар баладан 70 жасар кекселерде пайдаланады десек қәтелеспеймиз. Бул арқалы интернеттиң жәмийетлик – сиясий әҳмийетиниң артып баратырғанлығын көриў мүмкин. Әлбетте, ол информация алыўдың ең әҳмийетли ҳәм оперетив дереги болып хызмет етпекте. Бирақ, оннан пайдаланыў ҳәмме ушын бирдей жуўапкершилик талап етеди. Оның ролиниң артыўы, хызмет түрлериниң кеңейиўи яки болмаса керсинше жәмийет ушын жаўыз, қәўипли қуралға айланыўы бул инсанлардың өз қолында. Интернеттен дурыс ҳәм орынлы пайдаланыў оның инсаният ийгилиги ушын хызмет етиўине тийкар жаратыўы сөзсиз.
Ҳүрметли сайтымыз ықласбентлери, бул мәселеге Сизлер қандай пикир билдиресиз? Пикирлериңизди күтип қаламыз.

Злиха ОРАЗЫМБЕТОВА
ҚМУ, журналистика кафедрасы баслығы.

Вернуться назад