DataLife Engine > Publitsistika > ӨМИРГЕ ЗАЎАЛ БОЛҒАН ДҮНЬЯПАРАЗЛЫҚ

ӨМИРГЕ ЗАЎАЛ БОЛҒАН ДҮНЬЯПАРАЗЛЫҚ


18-12-2017, 19:00. Разместил: zlixa Балалықта ертеклер, гүрриӊлер еситпеген адам жоқ шығар. Мағанда кишкене балалық шағымда кемпир апам ҳәр қыйлы гүрриӊлер айтып, олардағы унамсыз қаҳарманлардыӊ ислерин қайталамаў ушын үгит-нәсиятлайтуғын еди. Сизлерге есимде қалған гүрриӊлерден бирин айтып бермекшимен. Бул ўақыяны кемпир апам ҳәр қар жаўғанда тез-тез еске алып туратуғын еди. Ол, кемпир апам жасаған аўылда болып өткен. Сол аўылда ертеректе бир кемпир менен ғаррыныӊ жалғыз баласы болған. Ол жаслығынан ерке болып, мал-дәўлетке берилип, адамлар менен араласпайтуғын, өзгеге қайыры тиймейтуғын болып ержетеди. Баланыӊ әкеси дүньядан өтеринде кемпирине "Усы баланыӊ басын қоспай, шаӊарақлы қылмай дүньядан өтиўши болма" – деп, ўасият еткен. Өмирлик жолдасыныӊ соӊғы ўасиятын әмелге асырыў ушын мал-дәўлетке ықлас қойып, шаӊарақ қурыўды да умытып жасы қырқларға барып қалған баласын үйлендириў ҳәрекетинде жүрген кемпирге ҳешким қызын бермейди, аўылында оған теӊлес қыз да табылмайды. Келин излеп сарсан болып жүрген күнлердиӊ биринде қоӊсы аўылда жалғыз анасы менен жасайтуғын қыздыӊ хабарын еситеди. Ол қыз жас, ақыллы, жаңа ашылған гүлдей сулыў еди. Анасы оны ҳәм әке, ҳәм ана болып бир өзи тарбиялады, көз қарашығындай асрады. Соныӊ ушын палапанын өзге аўылда танымайтуғын адамға узатқысы келмеди. Ол ўақытлары бир аўыл менен екинши аўылдыӊ арасы бираз алыс, астыӊда қандай көлик болсада бир аўылдан екишисине ярым мезгилде жетесен. Анасыныӊ қарсы болыўына қарамастан қоярда қоймай дүньяпараз баласына бир байқус ананыӊ жалғыз қызын алып береди. Қоӊсы-қоба, ағайын-туўысқанларды жыйнап бар тапқаны менен баласыныӊ тойында өткерди.
Бирақ келин жумсап рәҳәтленбей, ақлық көрип сүйиниўге үлгермей-ақ, анасы да дүньядан өтеди.
Турмысқа шыққаннан берли анасын көрмеген қызы, туўылған үйин сағынып, жалғызланып қалған анасынан барып хабар алып келиўге де күйеўинен рухсат алалмады. Күнлердиӊ биринде анасыныӊ өзи күйеў баласыныӊ үйине қызынан хабар алыўға келеди. Анасы бул ушрасыўда қызын соӊғы мәрте көрип турғанын қайдан билсин. Түстен кейин қайтыўға тайарланып атырса, азанда себелеп басланған қар жәнеде күшейип кеткен екен. Бундай жағдайда болса жаяў жүриў ол жақта турсын ҳәтте көлик менен де гөзлеген мәнзилиӊе зордан жетесең. Сонда анасы: "балам бул қарда жүре алмаспан, ешегиӊизди берип турыӊ, еплеп үйге жетип алайын, ертеӊ алып кетерсизлер"- дейди. Анасыныӊ сөзин қыймаған қызы куйеўиниӊ қызғаншақ, "сөк санар" минезин билсе де маӊлайға питкен жалғыз ешегин берип жиберди. Кешке таман күйеўи үйине келеди, ешегиниӊ жоқлығын көрип, ҳаялынан сораса, анасы келип қарда жаяў жүре алмағанлықтан минип кеткенлигин айтады. Кисиге буйымын берип үйренбеген куйеўи "Өзи жалғыз ешек, жолда өлип қалса не қыласан? Бар изинен барып алып қайыт, және қалып жүрме, алда изиӊе тез қайт" – деп, даўысын қатты көтереди. Ҳаялыныӊ "Ертеӊ таӊ атыўы менен алып қайтарман, ақыры күн батып кетти ғо, қараӊғыда кейниме қалай қайтаман" – деген сөзлерине қарамастан, жер тепсинип жас келиншекти есиктен шығарып жиберди. "Мейли, жас шаӊарағым бузылмасын, егер, ҳәзир ағасыныӊ айтқанына көнбесем ол мени сол ешек себебли үйден шығарып жибериўден де қайытпайды. “Куйеўден қайтқан қызы бар” – деген гәптен жалғыз анамныӊ басы аўыл арасында ийилмесин" деген ой менен күнниӊ суўықлығына, қардыӊ тынбай жаўып турғанына қарамастан көликсиз, алыс мәнзилге жаяў, анасыныӊ изинен барады. Бирақ, үйине кирип анасы менен көриспестен қорада байлаўлы турған ешекти жетелеп изине қайтады. Изине қайтаман дегенше аўылға баратуғын жол көринбейтуғын ҳалда қар еледе қалыӊласып, ҳәтте бултлар арасынан ай жақтысыда көринбей қалған. Күйеўиниӊ сөзин еки қылмай жас келиншек жолға түсти. Аяқ асты қалыӊ қар, ызғырық самал есип тур. Қар ушқынлары адам бетине ийнедей шаншылады, аўылға баратуғын жол көринбейди. Аўыл усы тәрепте шығар деп дусмаллап жүреберди, бирақ аўылдан еле дерек жоқ. Көп жол жүрип шаршағанлықтан бир путаныӊ қасына келип "Таӊ атқанша усы жерде жылынып алайын, азанда қуяштыӊ көзи көринсе аўылымды таўып аламан" деген ой менен кирип отырады ҳәм сол жерде тоӊғанынан буйығып, уйықлап қалады. Азанда аўыл адамларынан бири ешектиӊ жалғыз турғанын, оныӊ жанында кимниӊдир отырғанын көреди. Жақынлап барып қараса, путаныӊ астында суўықтан тоӊлап, жүриўге ҳалы қалмай, суўықтан қатып калған келиншекти көреди ҳәм басқаларды да щақырады. Аўылласлары оны танып, үйине алып барады. Күйеўи ата-анасынан айырылғаны жетпегендей, ойсыз исиниӊ ақыбетинде өмирлик жолдасынан да айырылады. Көзинен аққан жасын жеӊи менен артып, музлап қалған жансыз денениӊ үстине жығылды. “Соңғы пушайман өзиңе душпан” дегенлери усы шығар. Қатты самал есип, аппақ қарлардан аўылға жақынлап қалғанында билмеген, және азғана жол жүргенде үйине келип турған екен. Егер күйеўи бир санасыз ҳайўанды келиншегинен абзал көрип, қыстыӊ қарлы түнинде оны алып қайтыўға жибермегенде, бәлким ҳаялы бул дүньядан ерте көз жумбаған болар еди.
"Сол ўақытлары атаӊ тойларды атқарып жүретуғын жыраў болған. Ҳаялдыӊ отырған жеринен атаӊ да сол күни, тап сол ўақытта өткен, бирақ негедур я ешекти, я ҳаялды көрмеген". "Мен сол жолдан өттимғо, неге көрмеген екенмен, егер көргенимде аман қаларма еди"-деп, атаӊ көп ўақытларға шекем қыйналып жүрди" – деди апам жанып турған шыраға термилип отырып.

Ажимуратов Парахат
ҚМУ журналистика тәлим бағдары студенти

Вернуться назад